هورموندرمانی یکی از روشهای مؤثر درمان برخی سرطانها است که رشد آنها به هورمونهای طبیعی بدن وابسته است. در این روش، با کاهش تولید هورمون یا جلوگیری از اثر آن بر سلولهای سرطانی، رشد و تکثیر سرطان کنترل میشود.
این درمان بیشتر برای سرطان پستان و سرطان پروستات استفاده میشود، اما در برخی موارد برای سرطان آندومتر (رحم) و سایر سرطانهای حساس به هورمون نیز کاربرد دارد.
هورموندرمانی ممکن است به تنهایی یا همراه با جراحی، شیمیدرمانی، رادیوتراپی یا درمان هدفمند انجام شود و هدف آن کاهش احتمال عود بیماری، کنترل سرطان یا جلوگیری از پیشرفت آن است.
هورموندرمانی تنها برای سرطانهایی مؤثر است که سلولهای آنها دارای گیرنده هورمونی باشند.
مهمترین سرطانهایی که ممکن است با هورموندرمانی درمان شوند عبارتاند از:
پزشک با بررسی نمونه پاتولوژی و آزمایشهای تخصصی مشخص میکند که آیا بیمار کاندید مناسبی برای این درمان هست یا خیر.
روش انجام هورموندرمانی به نوع سرطان بستگی دارد.
در سرطان پستان، درمان معمولاً به صورت قرصهای روزانه مانند تاموکسیفن یا مهارکنندههای آروماتاز انجام میشود.
در سرطان پروستات، ممکن است از تزریقهای دورهای، قرص یا ترکیبی از هر دو استفاده شود تا میزان هورمون تستوسترون کاهش پیدا کند.
مدت درمان نیز در بیماران مختلف متفاوت است و ممکن است از چند ماه تا پنج یا حتی ده سال ادامه داشته باشد.
خیر.
هورموندرمانی و شیمیدرمانی دو روش کاملاً متفاوت هستند.
شیمیدرمانی مستقیماً سلولهای سرطانی را از بین میبرد، اما هورموندرمانی با حذف یا مهار هورمونهایی که باعث رشد سرطان میشوند، اثر خود را اعمال میکند.
به همین دلیل، عوارض هورموندرمانی معمولاً با شیمیدرمانی متفاوت است و اغلب باعث ریزش مو، تهوع شدید یا کاهش سلولهای خونی نمیشود.
عوارض هورموندرمانی به نوع دارو، مدت درمان و شرایط هر بیمار بستگی دارد.
شایعترین عوارض عبارتاند از:
همه بیماران این عوارض را تجربه نمیکنند و بسیاری از آنها با درمان مناسب قابل کنترل هستند.
هورموندرمانی معمولاً مانند شیمیدرمانی باعث ریزش کامل مو نمیشود.
با این حال، برخی بیماران ممکن است نازک شدن موها یا کاهش حجم مو را تجربه کنند که معمولاً خفیفتر از ریزش موی ناشی از شیمیدرمانی است.
در بسیاری از موارد، این تغییرات پس از پایان درمان به تدریج بهبود پیدا میکنند.
مدت درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری و نظر پزشک بستگی دارد.
برای مثال، در بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پستان، هورموندرمانی به مدت ۵ سال انجام میشود و در برخی بیماران ممکن است تا ۱۰ سال ادامه پیدا کند.
در سرطان پروستات نیز ممکن است درمان چند ماه، چند سال یا حتی طولانیتر ادامه داشته باشد.
قطع یا تغییر دارو باید فقط با نظر پزشک انجام شود.
بله.
اکثر بیماران میتوانند فعالیتهای روزمره، کار، رانندگی، سفر و ورزشهای سبک را ادامه دهند.
البته اگر عوارضی مانند خستگی، درد مفاصل یا گرگرفتگی ایجاد شود، ممکن است لازم باشد برخی فعالیتها به طور موقت کاهش پیدا کنند.
داشتن رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، خواب کافی و حفظ وزن مناسب به تحمل بهتر درمان کمک میکند.
در برخی بیماران، بله.
بعضی از داروهای هورموندرمانی میتوانند عملکرد تخمدان یا بیضه را تحت تأثیر قرار دهند و احتمال باروری را کاهش دهند.
اگر بیمار قصد فرزندآوری در آینده را دارد، بهتر است پیش از شروع درمان این موضوع را با پزشک مطرح کند تا در صورت نیاز روشهای حفظ باروری مانند فریز اسپرم، تخمک یا جنین بررسی شود.
در دوران هورموندرمانی نیز معمولاً بارداری توصیه نمیشود و باید از روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده شود.
هورموندرمانی در بسیاری از بیماران نقش بسیار مهمی در کنترل بیماری و کاهش احتمال بازگشت سرطان دارد.
در سرطان پستان، این درمان میتواند خطر عود بیماری را به طور قابل توجهی کاهش دهد و شانس موفقیت درمان را افزایش دهد.
در سرطان پروستات نیز هورموندرمانی میتواند رشد سرطان را برای مدت طولانی کنترل کرده و علائم بیماری را کاهش دهد.
میزان موفقیت درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت گیرندههای هورمونی و پاسخ بدن بیمار بستگی دارد. پزشک متخصص پس از بررسی شرایط هر بیمار، درباره اهداف درمان و نتایج مورد انتظار توضیحات لازم را ارائه خواهد داد.